|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.183. अध्यायः 183
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भरद्वाजंप्रति भृगुणा शरीरे प्राणापानादीनां कार्यविशेषरूपणम्॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
भरद्वाज उवाच। 12-183-0x(5927)(72350)
पार्थिवं धातुमाश्रित्य शारीरोऽग्निः कथं भवेत्।
अवकाशविशेषेण कथं वर्तयतेऽनिलः॥ 12-183-1(72351)
भृगुरुवाच। 12-183-2x(5928)
वायोर्गतिमहं ब्रह्मन्कीर्तयिष्यामि तेऽनघ।
प्राणिनामनिलो देहान्यथा चेष्टयते बली॥ 12-183-2(72352)
श्रितो मूर्धानमग्निस्तु शरीरं परिपालयन्।
प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टने॥ 12-183-3(72353)
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः।
मनो बुद्धिरहंकारो भूतानि विषयाश्च सः॥ 12-183-4(72354)
एवं त्विह स सर्वत्र प्राणेन परिपाल्यते।
कोष्ठतस्तु समानेन स्वां स्वां गतिमुपाश्रितः॥ 12-183-5(72355)
वस्तिमूलं गुदं चैव पावकं समुपाश्रितः।
वहन्मूत्रं पुरीषं चाप्यपानः परिवर्तते॥ 12-183-6(72356)
प्रयत्ने कर्मणि बले य एकस्त्रिषु वर्तते।
उदान इति तं प्राहुरध्यात्मकुशला जनाः॥ 12-183-7(72357)
संधिष्वपि च सर्वेषु सन्निविष्टस्तथाऽनिलः।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्यते॥ 12-183-8(72358)
धातुष्वग्निस्तु विततः समानोऽग्निः समीरितः।
रसान्धातूंश्च दोषांश्च वर्तयन्नवतिष्ठते॥ 12-183-9(72359)
अपानप्राणयोर्मध्ये प्राणापानसमाहितः।
समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावकः॥ 12-183-10(72360)
आस्यं हि पायुसंयुक्तमन्ते स्याद्गुदसंज्ञितम्।
स्रोतस्तस्मात्प्रजायन्ते सर्वस्रोतांसि देहिनाम्॥ 12-183-11(72361)
प्राणानां सन्निपाताच्च सन्निपातः प्रजायते।
ऊष्मा सोग्निरिति ज्ञेयो योऽन्नं पचति देहिनाम्॥ 12-183-12(72362)
अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते।
स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम्॥ 12-183-13(72363)
पक्वाशयस्त्वधो नाभ्या ऊर्ध्वमामाशयः स्मृतः।
नाभिमध्ये शरीरस्य सर्वे प्राणाः समाश्रिताः॥ 12-183-14(72364)
प्रसृता हृदयात्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः॥ 12-183-15(72365)
एष मार्गोऽथ योगानां येन गच्छन्ति तत्पदम्।
जितक्लमासना धीरा सूर्धन्यात्मानमादधन्॥ 12-183-16(72366)
एवं सर्वेषु विहितः प्राणापानेषु देहिनाम्।
तस्मिन्योऽवस्थितो नित्यमग्निः स्थाल्यामिवाहितः। ॥ 12-183-17(72367)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि त्र्यशीत्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 183॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-183-5 पृष्ठतस्तु समानेनेति ट. थ. पाठः॥ 12-183-10 समन्वितः समानेनेति ट. ड. थ. पाठः॥ 12-183-11 पायुपर्यन्तमिति झ. पाठः॥ 12-183-15 हृदयात्सर्वे इति झ. ट. पाठः॥ 12-183-16 एष मार्गोऽथ युक्तानामिति ट. पाठः॥ 12-183-17 तस्मिन्समिध्यते नित्यमिति घ. झ. पाठः। यो व्यज्यत इति ट. पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|